( Uit het boek: beschryving van het dorp Berendrecht, door wylen den zeer eerw. heer F.G.C DE MEYER ,  1855 )

Berendrecht, dit is de benaming van het dorp, welk wy beschryven. (1) Dit dorp is eerst na de indyking der herwaerts gelegen polders, en gevolgenlyk in de elfde eeuw allengs tot stand gekomen, en heeft zich opgebeurd op den zandigen zeegrond tusschen de ingedykte landen, en de beek, (2) die het zeIven eertyds van Santvliet afscheydde. Het heeft aenvang genomen met een huys of herberg den Beér of de Beren, staende by eene overvaerts-plaets, welke men eertyds Drecht of Tricht noemde, waervan het de benaming Berendrecht heeft verkregen. 

(I)  Zie hiervoren bl. 14. Men schryft ook Beerendrecht, en Beirendrecht maer best Berendrecht, gelyk men het in alle oude stukken vindt.

(2) Dat is de beek, komende van den oosten, en loopende door het dorp, noordwaerts de kerk, tusschen eenige huyzen en van daer naer den westen, alwaer zv zich aen de sluvs ontlast.

   --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

( Uit het boek: Geschiedenis en merkwaardigheden van Berendrecht, door C. ADRIAENSSENS  1939 )

Wat de benaming "Berendrecht" en haar beteekenis eraan gehecht betreffen daarover zijn het de geschiedkundigen eertijds niet altijd eens geweest en zijn het misschien de huidige geschiedschrijvers evenmin. Het valt buiten mijn bestek hier de voorkeur te willen geven aan een of ander geschiedkundige maar ik wil u hier enkele uitleggingen en meeningen doen kennen:

Het dorp Berendrecht, waarvan ik u een beknopte beschrijving wil geven, heeft in zijn benaming een algemeene uitdrukking: "Drecht". Deze uitdrukking, gelijk "Trecht, Tricht", die dezelfde beteekenis hebben, komen in de benaming van verscheidene andere plaatsen voor als in Dordrecht, Papendrecht, Zwijndrecht, Barendrecht, Utrecht, Maastricht, enz. Hier is dus de vraag wat de uitdrukking "Drecht" betekent ? Volgens Heda en Sigebertus beteekent zij een stad (maar dit kan niet, vermits men dezelfde uitdrukking niet enkel aantreft in de benaming van steden maar ook in die van sommige dorpen). Adrianus Junius denkt dat er door verstaan wordt een markt ( in het latijn "forum") , een plaats, waar men bijeenkomt om te koopen en verkoopen. Doch, dit is even ongegrond, omdat de voor melde uitdrukking ook voorkomt in plaatsen die geen markt hebben, en waar er nooit een bestaan heeft. Het meerendeel der andere geschiedschrijvers beweert dat Drecht, Tricht of Trecht, bij onze voorouders beteekende een plaats waar men overzet, welke nu gewoonlijk een Veer genoemd wordt. Dit laatste schijnt gansch zeker te zijn, omdat het steunt op hiernavolgende gegronde redenen :

1. Halma (Tooneel der Vereenigde Nederlanden) zegt: "De uitdrukkingen Tricht, Trecht, Drecht, zijn altijd gegeven geweest aan een stad, dorp of plaats, waar de overvaart eener rivier was".

2. Verder zegt Halma nog: "Men weet dat de oude Nederlanders vele woorden hebben ontleend aan de hier eertijds heerschenden Romeinen, en er is niemand die het in twijfel trekt, dat het woord Tricht, Trecht, of de daarvan komende uitdrukking "Orecht", afkomstig is van het Latijnsche "Trajectus", hetgeen zooveel als overvaart of veer beteekent.

3. Steden of dorpen, die de uitdrukking Trecht, Tricht of Orecht in hun benaming hebben, vindt men steeds aan de oevers van rivieren waar een overvaart is of eertijds was, als Utrecht en Barendrecht aan den Rijn; Maastricht, Papendrecht en Slijdrecht aan den oever van de Maas.

4. De plaatsen waar Utrecht en Maastricht gebouwd zijn, waren ten tijde der Romeinen bekend: de eerste onder den naam van "Trajectus ad Rhenum of Trajectus inferior", de laatste onder de naam van "Trajectus ad Mosam of Trajectus superior", als zijnde overzetten, alwaar men den Rijn of Maas overvaart.

5. In de oude taal welke door onze voorvaderen gesproken werd, beteekent Orecht, Trecht, of Tricht een veer of overvaartplaats.

(Mertens en Torfs. Geschiedenis van Antwerpen) .

Uit dit alles volgt dat Berendrecht ook de uitdrukking Orecht in zijn naam heeft, omdat het dorp zijn aanvang heeft genomen bij of omtrent een overvaartplaats. De geschiedschrijver Grammaye ( Antiq. Bred. cap. 2) bevestigt dat er te Berendrecht, Ossendrecht en Woensdrecht eertijds een overvaartplaats of veer is geweest. Immers deze dorpen paalden vroeger eeuwen aan den oever van de Schelde. Gelijk dus de algemeene uitdrukking Drecht in de benaming van Berendrecht ons aanduidt dat het dorp zijn aanvang genomen heeft aan, bij of omtrent een overvaartplaats, zoo geeft ons de bijzondere uitdrukking "Beren" een aldaar met de overvaartplaats in verband staande voorwerp, den Ber, of de Beren genaamd.

Ziehier ook eenige gissingen en meeningen van geschiedschrijvers:

I. -Omdat zeker geschiedschrijver (Schouwburg der Nederlanden 2. Deel, Fol. 68) beweert, dat de Wester - Schelde, den Hond genoemd wordt ter oorzake van het gedruisch dat de Schelde aldaar maakt, gelijkende op het geblaf van een hond (De Westerschelde wordt niet den Hond genoemd, doch wel " de Hont" : dus is die zekere geschiedschrijver mis in zijn bewering) , zoo zou men kunnen denken dat Berendrecht zijn benaming gekregen heeft van het gegrol van een Beer, nagebootst door het rollen der baren, gelijk te Ossendrecht het gebrul van een os doch dit is te naïef en onmogelijk.

2. -Verder zou men kunnen denken omdat Berendrecht nog twee beren afgebeeld heeft in zijn wapen, dat alzoo de uitdrukking "beren" in zijn benaming zou gekomen zijn. Doch Halma {Tooneel der Vereenigde Nederlanden, Art. Vlissingen) zegt: "de wapenschilden der plaatsen zijn later bedacht, uitgevonden en eenigzins aangepast aan de benamingen die al lang te voren in gebruik waren.

3. -De geschiedenis van Antwerpen { Mertens en Torfs ) zegt dat Ossendrecht zijn benaming zou ontleend hebben aan het menigvuldige rundvee dat daarheen zou gestuwd geweest zijn. Daaruit zou men dan ook kunnen denken dat Berendrecht zijn benaming zou te danken hebben aan de veelvuldige beeren ( mannelijke varkens ) die daar eertijds zouden heengestuwd geweest zijn. Doch, de geschiedschrijver De Meyer { Gesch. van Berendrecht  ) verwerpt dit als een tegenstrijdigheid, want, zegt hij: "Wat deze geschiedenis ( Geschiedenis van Antwerpen) op blz. 14 zegt, te weten dat Tricht, Trecht, Drecht een overvaartplaats beteekent, wil zij op de volgende bladzijde 1 5 doen voorkomen als beteekende markt, zooals Adrianus ]unius {zie hooger) , en verder blijkt het nergens, dat er te Ossendrecht een markt van ossen of een doordocht van deze dieren aldaar geweest is, evenmin als van beeren te Berendrecht."

4. -De geschiedschrijver Grammaye {Ant. Bred.) beweert en met meer gegronde en aannemelijke redenen, dat Berendrecht zijn naam zou ontleend hebben aan een plaats of erve " den Beer" of de " de Beren" geheeten, en gelegen bij een overvaartplaats of Drecht. Deze geschiedschrijver noemt Berendrecht "Ursi praediurn", dit is: grond, land of erve, hoeve van den Beer.

5. -De Meyer ( Geschiedenis van Berendrecht blz. 1 6-1 7) zegt : de best gegronde gissing die men daarover vormen kan is, dat de bizondere uitdrukking {beren) in de benaming Berendrecht zou ontleend zijn aan de eerste huizing of hoeve met herberg of tolhuis, staande bij de overvaartplaats, en den Beer of de Beren geheeten, en hebbende de afbeelding van deze dieren op de deur of op een uithangbord.

Deze gissing, zegt De Meyer, steunt op drie redenen:

a) Het algemeen gezegde der inwoners van Berendrecht, welke aan deze voorwerpen de benaming van het dorp toeschrijven, als een waarheid, die hun van ouders tot ouders is overgeleverd, met dit verschil nochtans dat zij van een tolhuis in plaats van een herberg spreken.

b) De tweede reden is, dat een herberg zoowel als een tolhuis, gewoonlijk bij een veer of overvaart staan.

c) De derde reden is dat de geschiedschrijver Grammaye Berendrecht noemt "Ursi - praedium", welk zooveel beteekent als grond, land of erve van den Beer, dit is: hoeve of pachthof, welke met aanhoorig land in het latijn "praedium" wordt genoemd; zoodat het misschien deze hoeve is geweest, die ook een herberg had en terzelvertijd een tolhuis kan geweest zijn.

6. Huidige plaatselijke zoekers zijn de meening toegedaan dat de bizondere uitdrukking "Beren" noch de beteekenis heeft van wilde dieren, noch van mannelijke verkens. Zij staven hun meening door: 1. -Voor het ontstaan van het dorp en de indijking moet er een "Ber" dam bestaan hebben die van de duinen tot aan het tegenwoordige Meestoof liep. Men heeft immers kunnen vaststellen dat de vroegere grondlagen op deze plaats en langs dezen dam werden omgewoeld en dat er vreemde grond werd ingevoerd ( 1 ) . Verder vindt men nog overblijfsels van huizingen die daaromtrent hebben gestaan.

Deze dam, volgens men nog kan zien, werd gelegd over de minst diepe plaatsen van het vroeger door de Schelde overstroomde moeras. en andere, het is duidelijk dat de bewoners der zandheuvels en omstreken verplicht waren dezen dam aan te leggen, vermits zij bij lage tij niet door het moeras konden gaan en bij hooge tij het water niet hoog genoeg stond om met een of ander vaartuig door het planten begroeid moeras te trekken.

2. -"Ber", "Bere", "Bern", "Berm" beteekent in de lndo-Germaansche talen een dam, wering of schutting tegen het water e.a. Van daar komt ook de beteekenis van Berlijn, Berlaer, Berdorf, Berenike. enz. Oorspronkelijk beteekent "Ber" een hoop aarde. welke als een dam werd opgeworpen. Zulk een dam kan ook door de natuur gevormd zijn geweest. Meestal nochtans, en dit is het geval dat ons interesseert, werd die benaming gegeven aan een beschut tenden dam of wering door menschenhanden gemaakt. Men vindt de stam "Ber" nog terug in het woord "steunberen". (b.v. van een toren). Daaruit is dus gemakkelijk af te leiden dat ons dorp zijn naam te danken heeft aan een "Ber" ; dam. wering, die over het moeras werd gelegd om alzoo de overvaart te kunnen bewerkstelligen over de Schelde. De naam Berendrecht, "Ber-en-drecht", kan men dus omschrijven als zijnde "de drecht (overvaart) aan den Ber (dam) ". Deze benaming wordt als Beirendrecht uitgesproken en werd ook zoo geschreven tot in 1933. Doch sindsdien werd de schrijfwijze der Vlaamsche Gemeentenamen gewijzigd en bij besluit van den gemeenteraad in 1933 werd Beirendrecht in Berendrecht veranderd.

  ( 1 ) Handschriften in ‘t archief der pastorij .

   ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

  ( Uit het boek: Antwerpen tussen polder en haven, door LUTGART BREDAEL )

De naam Berendrecht wordt een eerste maal vermeld rond 1124 Drecht «raiectum», betekent overtocht. Het duidt op de ligging van het dorp aan de stroom en oversteken moet mogelijk zijn geweest (Beren), het eerste lid van de samenstelling, zou te maken hebben met de benaming van een landgoed dat bij het veer lag.